Jeugdherinneringen van een veteraan
Denk nog veel terug aan onze jeugdjaren, vroeger was het leven veel eenvoudiger, er is heel veel veranderd na 1950, ja dik zestig jaar terug denken, wat hadden wij in die jaren.
Laat ik met het rokertje beginnen, iedereen rookte, mannen rookte veel meer, een pijp werd veel gerookt, met verse tabak ik de kop van de pijp en de brand erin rook het lekker, de blauwe rook walm vulde het vertrek, als de tabak haast verbruikt was begon de pijp te stinken, na afloop werd de kop van pijp leeg geklopt, en de aanslag eruit gekrabbeld.
Mijn Opa die alleen sigaren gebruikte, had er dikwijls geen geld voor om zijn rokertje te kopen, drie centen voor een sigaar was duur in die tijd, soms mocht ik als jongen van mijn moeder op de woensdag middag vanuit school door naar Opoe en Opa, met vijftien cent van Ma kocht ik in de winkel waar mijn Opa kwam, vijf grote dikke zware buik sigaren, deze werden keurig netjes in een speciaal zakje gedaan, tevens kwam er een pijpje bij om als de sigaar kleiner werd deze in het pijpje te stoppen.
Vol trots overhandigde ik de sigaren, en Opa was blij, stak gelijk een sigaar op en zat heerlijk te dampen in zijn mooie oude leren stoel.
De vrouwen rookte ook, maar die deden het alleen binnenhuis, op de straat roken vonden zij niet netjes, een enkeling daar gelaten, maar die dames werden dikwijls voor een niet net persoon aangezien, er waren veel oudere die pruimde, je had speciale pruim tabak, waarbij je dikwijls het bruine sap uit de hoek van de mond zag komen.
Wat waren toen de bekende sigaretten merken, Christo Cassimis was een Egyptisch merk, Chieffiep op ieders lip, werd veel door dames gebruikt, Buffalo Bil, geel, was de lichtste, rood was middel, en blauw de zware sigaretten, pakje Ibis shag met vloei was 9 cent en het goedkoopste, loop me benen uit me reet voor een North State, met dit gezegde heeft een roker in de veertiger jaren een prijs gewonnen die was uitgeschreven voor de leukste rijm.
Arme mensen waren er veel meer als nu, nu zijn er nog steeds arme mensen, maar die hebben nu toch iets meer te besteden, wij wisten het vroeger niet beter, en je vond het normaal, het loon was karig, als je zuinig was dan kon je er redelijk mee omgaan, mijn vrouw leverde drie lege flessen in, met die dertig cent kon ze precies kopen wat ze wilde hebben, zelf verdiende ik zestig guldens in de week, het geld kreeg je zaterdags na 48 uur werken in een loonzakje in je handen, en mijn vrouw verdiende tien guldens bij een dierenarts, daarvan spaarde wij alles wat overbleef, en zette het op een bank waar wij een spaarrekening hadden geopend.
Veel mensen waren klein behuisd, er was geen gang, wel was er een kleine overloop,en een trap naar de zolder, als je binnen kwam stond je gelijk bij de wc die van hout gemaakt was, een houten kastje met een ronde houten deksel op de zitplaats, het wriemelde in de zomer meestal van de vliegen, dan viel de grote hoop in een houten tonnetje, iedere week kwam een paard en wagen langs om deze te ledigen in een grote bak met deksel.
Tegenover de wc was de kamerdeur en kwam je gelijk in de woonkamer, met de bedstee die onder de trap zat, via de trap kwam je op de zolder waar de slaapkamertjes van de kinderen waren, in de kamer was de vloer rood geverfd, tijdens de weekenden werd daaronder met fijn wit zand een paar figuurtjes gemaakt, in die kamer stond de kachel of een fornuis, veelal werd er ook met turf gestookt, alles werd erop gekookt en warm gehouden, met enkele briketten voor de nacht werd de kachel op een laag pitje gezet, s`morgens gooide men zachte turf op het beetje vuur dat er nog was, waarna de warmte snel de kamer vulde en het water voor de thee werd gekookt.
Buiten aan de muur was de waterkraan met daaronder een klein afvoer putje in de grond, waar ook de urine werd geloosd, met hield dit toen netjes door af en toe bleekwater toe te voegen.
In de kamer werd je een keer in de week gewassen, de teil werd met warm water gevuld, daarin nam je plaats, en met een washandje werd je gehele lichaam met zeep schoongemaakt, waarna het washandje met koud water over je borst en rug ging, zodat je beter tegen de kou bestand was.
Later kwamen er badhuizen waar je voor 10 cent een douche nam, en de meegenomen schone kleding aantrok.
De iets beter bedeelde huurde een huis met een gang wc en stromend water, ook was daar elektrische licht, maar waren er veelal kokos of rieten matten in het huis.
Het huis werd iedere week schoongemaakt, vrijdags avond na zeven uur moest je in de straat de kokosmatten kloppen, op de houten ladder werden de opgerolde mat uitgevouwen en met de rieten klopper bewerkt, daarna borstelen met een harde borstel, alles in huis stofzuigen met het enige merk, de Excelsior, en daarna alles te dweilen.
De fiets stond veelal zonder slot op straat, weinige mensen gebruikte het fietsslot, mijn Opa had een fiets, op de achteras was een lange moer geschroefd, als hij op de fiets wilde, dan stapte hij op die uitstekende as, en zette met zijn andere been zich van de straat af om dan te gaan fietsen, heel weinig fietsen werden toen gestolen, nu moet je met een dikke ketting de fiets aan een paal vastbinden, en soms is ook die fiets nog gejat.
De eerste radio`s bestonden uit een droge en natte batterij, een frame om alles op te bouwen, met een bouwdoos werden de onderdelen gesoldeerd, en losse spoelen werden gebruikt om diverse zenders op te zoeken, met een genereer knop moest je links of rechts draaien tot deze begon te gieren, en dan zat je met kunst en vliegwerk op een zender, de uitzendingen waren veelal enkele uren in de lucht, wij vonden het prachtig als de krakende tonen door de kamer klonken, zondag avond was er een speciale uitzending, dan waren wij stil en luisterde naar de verhalen van Ome Keesje, iedereen zat dan in de kamer, later werd de radio steeds beter, en kwam er een kastje met plastic drukknoppen, met het groene oog kon je het geluid zuiver stellen, de eerste draaiknop om een zender op te zoeken, de tweede om het geluid harder te zetten.
De eerste Televisie toestellen kwamen in 1953, het was een klein kastje met een kleine beeldbuis en drie knoppen om deze geluid en voor het afstellen van het beeld te gebruiken, de prijs was hoog, 600 guldens moest je ervoor neerleggen, daar kwam toen hele familie`s op af, op bezoek om de eerste uitzendingen ook te willen zien, de kamer zat vol met kijkers, weken kwam de familie naar deze eerste TV uitzendingen kijken, waarna later andere van hun gespaarde centen een kleine TV kochten, wel moest er een speciale antenne op het dak aan de schoorsteen gemonteerd worden om het beeld en geluid te kunnen ontvangen, de kabel ging veelal door een raam naar binnen.
Een verjaardag werd altijd gevierd, de kamer zat altijd vol, de familie kwam bijtijds aanzetten, het eerste wat je kreeg was een kop thee met een koekje, daarna de koffie met een gebakje en een of twee borrels, wijn werd er haast niet geschonken, je kon een aangebroken fles wijn niet lang bewaren.
Wilde een stelletje gaan trouwen, dan gingen zij eerst onderteken op het stadhuis wat zes weken duurde, daarna stapte men in het huwelijks bootje.
Bij het twaalf en half jarige huwelijk werd zes weken van tevoren slingers in de kamer opgehangen en op de spiegel werd met zeep alles aangegeven, bij het 25 jarig huwelijk was dit hetzelfde.
48 uur was de werkweek, bij overuren werd de eerste twee uur 25% extra betaald, daarna werd het 50%. Veel mensen liepen naar het werkt, zij die een fiets hadden waren de meer welgestelde, de werkzaamheden waren in de stad, weinig mensen werkte in een andere plaats.
Mijn Opa werkte in de Haagse duinen, vanuit het centrum moest hij met zijn schop lopende naar zijn werk en liep langs de watertoorn naar de opgegeven plaats, het werk was toen de gehele dag tot het schemer werd, en terug liep naar huis, zaterdags kreeg hij 5 gulden, er werd nooit over het aantal uren gesproken, later zijn de 48 uur werken ingevoerd.
Den Haag was toen een kleine gemeente, de aanliggende plaatsen waren Voorburg en Rijswijk, deze zijn later aaneen gegroeid, en is nu een gemeente geworden.
Als je wat onder je leden had, ging naar de dokter nam plaats in de wachtkamer tot je aan de beurt was, de arts schreef gelijk een recept uit, en bij de apotheek kreeg je het recept, bij een hoestdrank was een mooi gevouwen papiertje over de kurk gezet, vele ziektes waren nog onbekend, tering was een beladen woord, het woordje kanker kende men nog niet, er waren voor veel ziektes nog geen medicijnen, mijn vader is toen hij 48 jaar was overleden aan sterk verhoogde bloeddruk, veel mensen stierven jong.
De telefoon was een luxe artikel, alle berichten gingen per brief naar de persoon via het postkantoor, en zo kreeg je ook antwoorden op de gestelde vragen, alleen als het bericht nootzakelijk was, de postzegels waren duur, was er haast met een bericht da stuurde men een telegram.
Na het overlijden van een buur hielpen de naasten Pro Deo voor de laatste eer, en hielpen dikwijls met de voorbereidingen van het opbaren van de kist.
Ttijdens een bevalling werd de vroedvrouw te hulp geroepen, deze was er doorsnee snel en hielp tijdens de bevalling. Zij kreeg van de buren een paar eitjes of een onsje ham om aan te sterken, de gemeenschap was toen groot, het was gewoon dat je werd geholpen.
De straat was voor de jeugd, knikkeren was in een bepaalde tijd van het jaar, iedereen had knikkers van klei, men noemde deze ook wel een kalkendot, later kwamen de eerste glazen knikkers, deze waren duur, en als je deze bezat was je spekkoper, tollen deed je met een priktol, er waren twee soorten, een met de perentaas de andere met een appeltaas, deze sport werd het meest door jongens gedaan.
Meisjes tolde met een zweeptol, en zweepte met een klap tegen de tol om deze steeds draaiende te houden, touwtje springen werd het meest door meisjes gedaan, met een lang touw konden zij vele figuren maken, en deden het veel in groepjes.
Pinkelen was meer een sport voor de jongens, op een stalen put midden op de straat stond een jongen op de put en moest proberen de pinkel van de put weg te slaan, bleef deze op de put liggen dan was de gooier baas over de put.
Als een agent zag dat wij aan het voetballen waren werd de bal afgepakt, soms konden wij snel met de bal de hoek om, werd je gepakt, dan moest de jongen mee naar het Politiebureau, en mocht naar een uur zitten weer naar huis.
Kinderfietsje huren koste 5 cent voor een uur, deze waren te huur bij de snoepkeet, je stond je eerst lang te kijken voor het winkelraam voor je iets kocht voor je cent, ook met een halve cent was iets te koop, in de grabbelton mocht je op gevoel iets pakken, meestal was het rommel, maar het onbekende leek wel wat, in diezelfde winkel was ook een waterstokerij, s`maandags naar de waterboer om voor 3 cent een volle emmer heet water naar huis te zeulen voor de witte was, daarna kwam de bonte was aan de beurt, de houten wasbok werd in de keuken geplaatst,de grote teil erop, en de hete was werd daarin gedaan, daarna boenen met een harde schuier over de kleding, en dikwijls met toevoeging van groene zeep, om na afloop alles door de wringer te halen, twee keer naspoelen daarna spoelen met een zakje blauw, het drogen van de was geschiede bij droog weer op de bleek in het gras, bij regen kwam alles aan de lijn te hangen.
De was strijken gebeurde met ijzeren bouten die heet werden gemaakt op de kachel, sommige hadden een strijkijzer met houtskool, welke eerst werden voorverwarmd.
Er was weinig bus vervoer, het merendeel waren trams, de Blauwe tram, die ook blauw gekleurd was reed van Den Haag naar Amsterdam, en stopte op heel veel plaatsen onderweg, in Amsterdam aangekomen moeste de tram worden overgezet op de smalspoor rails, een familie lid vertelde mij dat hij nooit verder was geweest dan tot Amsterdam, het geld om te reizen was duur, en centen uitgeven voor openbaar vervoer was dikwijls te veel voor de werkende arbeiders.
Wel zie ik nog een beeld voor mij van 1932 dat een Oom, broer van mijn moeder, een auto had gehuurd en wij met z`n viertjes naar Amsterdam zijn gereden,onderweg moest de auto twee keer stoppen voor een tolhuisje, een slagboom hield je tegen, de eigenaar van de tolpoort kwam naar buiten, en vertelde dat er 2 cent tol betaald moest worden, waarna de slagboom omhoog ging, en je over de particuliere stukje grond door kon rijden.
Eenmaal in Amsterdam aangekomen kregen we pech, mijn Oom moest stoppen voor de aankomende tram, hij stopte net in een bocht van de rails, met luide klap schampte de tram een spatbord van de kar, wat bleek de oorzaak, het Amsterdamse smalspoor was bij mijn Oom onbekend, waarbij de tram verder buiten de rails zijn draai maakte als wij in Den Haag gewend waren, Den Haag had toen een bredere rails, het was niet zo leuk, en hebben het spatbord in de wagen meegenomen.
Aardappelen en groente waren vooral in de zomermaanden volop te koop, buitenlandse producten bestonden niet, wij hadden in die tijd, Sla, Andijvie, Raapstelen, tomaten, Savooiekool, Rodekool, Asperges, Brussels lof, Komkommer, Sla, Rabarber, Snijbonen, Prinsessenbonen, Raapstelen, Porselein, voor de wintertijd maakte men Zuurkool, Snij en Prinsessenbonen klaar, dit werd ingemaakt in het vat, met toevoeging van veel zout, iedere week werd het schuim van het vat gehaald, met oud en nieuw bestelde je bij de groetenboer een kropje sla voor een klein slaatje na de jaarwisseling.
Hollands fruit, Appelen, Peren, Druiven uit de kassen vanuit het Westland, Pruimen,Citroenen, Aardbeien, Bessen, Meloenen, Bramen.
Fotografie heeft veel veranderd, de eerste camera`s zat een gevoelige plaat in, met een doek voor de lens, als je een foto wilde maken zat je achter het doek en knipte je de foto, later kwam een boxje waarin je een rolletje gevoelig papier monteerde, je maakte leukste foto`s, de maat van de foto was zes bij negen, daarna kwam de klap camera met een balg, als je deze opende knipte je de foto`s, als het rolletje vol was bracht je dit naar de fotograaf, die alles ontwikkelde en drukte deze af op glanzend of mat papier, waren de opnamen mooi en scherp dan kon je deze laten vergroten.
In die tijd was een blits verlichting duur, zelf heb ik diverse keren blitspoeder gebruikt en kreeg goede foto`s die ik nu nog bezit.
Nu is een digitale camera heel gewoon, en heeft de fotograaf weinig werk, de meeste zijn gestopt met het ontwikkelen en afdrukken van de fotografie.
Zijn er nog vragen nadat u dit heeft gelezen, mail mij, fredkleij@home.nl